1.5.         De zoektocht naar genot

 

“Pleasure is our first and native good”

Epicurus[i]

________________________

 

 

Na de 2de wereldoorlog werd door kijk en luister onderzoek gepeild naar de motivering van mensen om TV te kijken,  naar de radio te luisteren en kranten te lezen.[ii] Volgende functies werden vaak vernoemd:

 

-          Je leert hoe je je hoort te gedragen, je voelt je hierdoor en stuk veiliger in een maatschappij vol onzekerheden (leerfunctie)

-          Je krijgt allerlei soorten informatie bijvoorbeeld over politieke activiteiten, beurs- en weerberichten; hierdoor hou je contact met het leven in de buitenwereld (informatieve functie)

-          Televisie is spannend en zorgt ervoor dat je je prettig en vrolijk voelt (opwinding, genoegen)

-          Het is leuk en ontspannend om een krant te lezen en televisie te kijken; je vergeet vervelende dingen en je komt de tijd door (ontsnappen aan de zorgen van alledag)

-          Door het lezen van de krant of het kijken naar informatieve tv-programma’s kun je tegenover anderen de indruk maken geïnformeerd te zijn (verschaffen van status, sociaal prestige)

[iii](nadruk toegevoegd)

 

Wat valt samen te vatten als een educatieve functie die ook prestige verschaft en een genotsfunctie.

Dit onderzoek naar de behoeftes van het publiek bepaalt nog steeds voor een groot deel de agenda van de media, die de mensen hierin trachten zo goed mogelijk te bevredigen om een zo groot mogelijk marktaandeel te verwerven.

 

De macht om “genot” te verschaffen is zeker niet te negeren. Toch is deze eenvoudige bewering niet zo triviaal als ze op het eerste gezicht lijkt. Skinner stelt dat een uitspraak als “Ik hou van Brahms” gemakkelijk kan geïnterpreteerd worden als en beschrijving van een gevoel, maar dat ze waarschijnlijk aangeeft dat van de muziek van Brahms een bekrachtigende[1] werking uitgaat. Die conditionering kan heel subtiel zijn.

 

“Als door een bepaalde handeling een effect opgeroepen wordt dat wij “bekrachtiging” noemen, dan wordt de kans dat deze handeling herhaald zal worden groter. Elk gedrag dat leidt tot het optreden van een positieve bekrachtiger wordt versterkt… Een negatieve bekrachtiger versterkt elk gedrag dat tot het vermijden of verdwijnen daarvan leidt… Soms is het mogelijk om door iemand te vragen waar hij van houdt, of in welke situatie hij zich graag bevindt, er achter te komen waarmee hij bekrachtigbaar is.”[iv]

 

Meer nog, onze gedragingen (of onze ‘zelf’) die tot uiting komen hangen af van ‘de situatie waarin we ons bevinden’, van onze omgeving. Soms kan dit tot interne conflicten leiden. Neem bijvoorbeeld de jongere die naar het leger gaat. De nieuwe omgeving vraagt een ander gedrag dan thuis de gewoonte was. Als dan een paar legerkameraden naar huis meegebracht worden versmelten die twee omgevingen zich, waardoor problemen kunnen ontstaan.

 

Om kort te zijn, onze omgeving bepaalt welke gedragingen een gunstig effect hebben en welke een ongunstig effect. Dit leren we door een systeem van beloning en straf.

En hierin ligt volgens de meest recente onderzoekstradities net de macht van de media: creatie van een omgeving. Ze zien het publiek niet meer als een willoze massa waarin ideeën zomaar kunnen geïnjecteerd worden.



[1] Voorbeeld: dorst – drinken – dorst gelest (positieve bekrachtiger) zere voeten – schoenen uitdoen – pijn verdwijnt (negatieve bekrachtiger verdwijnt)



[i] Epicurus (341 – 270 VOT) in een brief aan Menoeceus, terug te vinden op http://www.epicurus.net/en/menoeceus.html

[ii] Zie bijvoorbeeld de onderzoeken van H. Herzog naar de luistermotieven van Amerikaanse huisvrouwen betreffende “soap operas”.

[iii] Kees van Wijk (2000) De Media Explosie p. 89

[iv] Skinner (1974) “About Behaviourism” Nederlandse vertaling (1979) Van Logum Slaterus, p. 47 - 49

 

Terug naar vorige pagina                                                   Terug naar de inhoudsopgave                                                    Naar de volgende pagina

                                                                                                   Terug naar de startpagina